CPI च्या १०० वर्षांचा मागोवा
भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (CPI) च्या स्थापनेला 2025 मध्ये 100 वर्षे पूर्ण होत आहेत. या ऐतिहासिक क्षणी, CPI ने आपला इतिहास आणि पहिल्या अधिवेशनातील महत्त्वाच्या चर्चा यांचा मागोवा घेतला आहे. 1925 मध्ये झालेल्या या अधिवेशनात, CPI ने महात्मा गांधींच्या खादी आंदोलनावर टीका केली आणि लोकमान्य टिळक यांच्या कार्याचे कौतुक केले.
गांधींच्या खादी आंदोलनावर टीका
CPI च्या संस्थापक नेत्यांपैकी एक, एम. सिंगारवेलू यांनी गांधींच्या खादी चळवळीवर तीव्र टीका केली. त्यांनी खादीला राष्ट्रीय पोशाख म्हणून मान्यता देण्यास विरोध दर्शवला. त्यांच्या मते, “खादीमुळे उत्पादन वाढत नाही; उलट यंत्रयुगात हातमागावर भर देणे ही आर्थिकदृष्ट्या मागास भूमिका आहे.” सिंगारवेलू यांनी यावर जोरदार भाष्य केले की, “भुकेल्या कामगाराला चरखा फिरवायला सांगणे म्हणजे त्याच्यावर अन्यायच आहे.”
टिळकांचे कौतुक
CPI ने लोकमान्य टिळक यांच्या राष्ट्रवादाचे कौतुक केले. त्यांनी काँग्रेसवर भांडवलदारांच्या हितसंबंधांचे प्रतिनिधित्व करणारा पक्ष असा आरोप केला, तरी टिळक यांचे विचार आणि कार्य यांना “स्वातंत्र्यप्रिय भारतीयांचे खरे प्रतिनिधी” असे संबोधले. टिळकांच्या विचारधारेत कामगार आणि शेतकऱ्यांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्याचे महत्त्व ठळकपणे मांडले गेले.
CPI च्या स्थापनेच्या वेळी भारतातील राजकीय परिस्थिती
1920 च्या दशकात भारत ब्रिटिश वसाहतवादी राजवटीच्या तावडीत होता. असहकार आंदोलनानंतरची निराशा, काँग्रेसमधील अंतर्गत मतभेद, आणि कामगार व शेतकरी चळवळींचा उदय यामुळे CPI च्या स्थापनेला गती मिळाली. रशियन क्रांतीने समाजवादी विचारांना चालना दिली, ज्यामुळे भारतीय बुद्धिजीवांमध्ये समानता आणि वर्गसंघर्ष याबद्दल चर्चा सुरू झाली.
महत्त्वाचे नेते आणि घटनाक्रम
पहिल्या अधिवेशनात CPI च्या अनेक प्रमुख नेत्यांचे योगदान महत्त्वाचे ठरले. एम. सिंगारवेलू, एस. व्ही. घाटे, मुजफ्फर अहमद, शौकत उस्मानी आणि क्यू. एम. सिद्दीकी यांसारख्या नेत्यांनी या चळवळीला दिशा दिली. त्यावेळी ब्रिटिश सरकारच्या दडपशाहीमुळे CPI च्या पहिल्या अधिवेशनाला गुप्त स्वरूपात घेण्यात आले.
या सर्व घटनांचा विचार करता, CPI च्या १०० वर्षांच्या इतिहासात भारतीय समाजाच्या विविधतेचा, संघर्षाचा आणि परिवर्तनाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. आज CPI ने या इतिहासाचा पुनरावलोकन करताना त्याच्या मूळ तत्त्वांचा विचार करणे आवश्यक आहे.
